2. نصب
این فصل دستگاه را از رسانه نصب‌کننده نصب می‌کند. اگر ایمیج آماده (zedmos.img) را مستقیم روی دیسک هدف نوشته‌اید، چیزی برای نصب نیست — به اولین بوت بروید.
2.1 بوت کردن نصب‌کننده
فلش یا دیسک را در ماشین بگذارید و از آن بوت کنید. روی بیشتر سخت‌افزارها این یعنی فشار دادن F12، F11، F8 یا Esc هنگام روشن شدن و انتخاب دستگاه جداشدنی؛ روی برخی، ترتیب بوت باید در تنظیمات فرم‌ور تغییر کند.
بوت‌لودر اول ظاهر می‌شود، با نام محصول و یک شمارش معکوس. بگذارید بگذرد، یا برای بوت فوری Enter بزنید. حالت تک‌کاربره و گزینه‌های دیگر لودر برای بازیابی هستند و برای نصب لازم نیستند.
«Already installed on ada0»؟ اگر Zedmos از قبل روی یکی از دیسک‌های ماشین باشد، نصب‌کننده پیش از هر چیز این را می‌گوید و پیشنهاد خاموش کردن می‌دهد. یعنی ماشین به جای دیسک خودش از فلش بوت شده است: خاموش کنید، فلش را خارج کنید، روشن کنید. Installer را فقط وقتی انتخاب کنید که می‌خواهید دوباره نصب کنید، که آن دیسک را پاک می‌کند.
چیزی روی صفحه نیست؟ اگر ماشین خروجی ویدیو ندارد، رسانه VGA را روی دستگاهی بدون صفحه بوت کرده‌اید. به جایش رسانه سریال را بنویسید و با 115200 8N1 وصل شوید.
2.2 چیدمان صفحه‌کلید
اولین صفحه Keymap Selection است.
چیدمان صفحه‌کلید متصل به این دستگاه را انتخاب کنید — فهرست شامل tr (ترکی-Q) و tr.f (ترکی-F) است — یا Skip را انتخاب کنید تا چیدمان US بماند.
این انتخاب مهم‌تر از آن است که به نظر می‌رسد: چیز بعدی که تایپ می‌کنید یک رمز است، و رمزی که روی چیدمانی ناآشنا اشتباه تایپ شود یک تماس پشتیبانی است.
روی چند ماشین نصب‌کننده در این نقطه یک Firmware Workaround هم پیشنهاد می‌کند — مدل‌هایی با ایرادهای شناخته‌شده BIOS در بوت از پارتیشن‌های GPT را می‌شناسد. اگر از شما پرسیده شد، بپذیرید؛ این راه‌حل روی سخت‌افزاری که به آن نیاز ندارد بی‌ضرر است و روی سخت‌افزاری که نیاز دارد تفاوت بین بوت شدن و نشدن است.
2.3 انتخاب روش نصب
منوی اصلی هشت کار پیشنهاد می‌کند:
| مدخل | چه می‌کند |
|---|---|
| Install (UFS) | یک دیسک با ریشه UFS. ساده، با نیاز حافظه اندک. توصیه‌شده مگر آنچه ZFS می‌دهد را بخواهید. |
| Install (ZFS) | یک دیسک با ریشه ZFS: اسنپ‌شات‌ها، checksumها و محیط‌های بوت — همان چیزی که به System → Snapshots اجازه می‌دهد کل سیستم‌عامل را به عقب برگرداند. RAM بیشتری می‌خواهد. |
| Other Modes >> | آینه‌ها، RAID-Z، رمزگذاری دیسک و پارتیشن‌بندی دستی. 2.5 را ببینید. |
| Import Config | نصب می‌کند و سپس پیکربندی‌ای را که با خود آورده‌اید بار می‌کند. مسیر تعویض سخت‌افزار: نصب، وارد کردن، تمام. |
| Password Reset | نصب نیست. رسانه را بوت می‌کند، نصب موجود را مونت می‌کند و رمز root آن را بازنشانی می‌کند. |
| Shell | یک خط فرمان، برای نگاه کردن به دیسک‌ها یا خواندن لاگ نصب (/tmp/zedmos-install.log). exit به این منو برمی‌گرداند. دکمه پایین منو همان شل را باز می‌کند. |
| Force Reboot / Force Halt | بدون نصب خارج می‌شوند. |
برای بیشتر دستگاه‌ها: Install (UFS) روی دیسک کوچک، Install (ZFS) روی ماشینی با 8 GB RAM یا بیشتر که در آن محیط‌های بوت می‌خواهید.
2.4 نصب روی یک دیسک
دیسک را انتخاب کنید. نصب‌کننده دیسک‌هایی را که می‌بیند با اندازه و مدلشان فهرست می‌کند.
مدل را بخوانید، نه فقط اندازه را — یک دستگاه اغلب یک دیسک داخلی و فلش USBای دارد که از آن بوت کرده‌اید، و هر دو در این فهرست هستند.
Last Chance! تأییدیه دوباره دیسک را نام می‌برد و می‌گوید چه رخ خواهد داد: دیسک پاک می‌شود، و سیستم با فایل‌سیستم ریشه‌ای که انتخاب کردید نصب می‌شود، با 8 GB swap روی دیسک‌های 30 GB به بالا، در غیر این صورت 2 GB. پاسخ پیش‌فرض No است؛ باید Yes را عمداً انتخاب کنید.
این آخرین نقطه‌ای است که هنوز چیزی نابود نشده. از اینجا به بعد هر چه روی دیسک نام‌برده است از بین می‌رود.
پاک کردن بیش از نوشتن یک جدول پارتیشن تازه است. نصب‌کننده آنچه را سیستم قبلی درون پارتیشن‌هایش به جا گذاشته هم پاک می‌کند، مانند برچسب‌های یک استخر ZFS قدیمی یا متادیتای یک آرایه آینه یا RAID. پیش از آنکه چیزی کپی کند، بررسی می‌کند که چیزی از این دست باقی نمانده باشد. همین است که نصب را روی ماشینی امن می‌کند که پیش‌تر فایروال دیگری مبتنی بر FreeBSD (OPNsense، pfSense، یا محصولی ساخته‌شده بر پایه آن‌ها) یا یک نصب ZFS قبلی را اجرا می‌کرد: استخر ZFS قدیمی‌ای که روی دیسک مانده همان چیزی است که بوت‌لودر به جای سیستم جدید راه می‌اندازد. اگر بررسی یکی پیدا کند، نصب متوقف می‌شود و پارتیشنی را که آن را دارد نام می‌برد.
Installation Progress سیستم را کپی می‌کند و چند دقیقه طول می‌کشد؛ دیسک و ماشین تصمیم می‌گیرند چند دقیقه.
Final Configuration سپس دو مدخل پیشنهاد می‌کند:
- Root Password — همین حالا تنظیمش کنید. رمزی که اینجا تایپ می‌کنید رمز کنسول و SSH و رمز پنل وب می‌شود، پس دستگاه با پیش‌فرض کارخانه بالا نمی‌آید. دو بار تایپ کنید؛ نصب‌کننده عدم تطابق را رد می‌کند.
- Complete Install — تأیید می‌کند و ادامه می‌دهد.
Installation Complete دیسک و ترتیب کارهای بعدی را نام می‌برد:
- خاموش کنید. این گزینه پیش‌فرض است.
- فلش USB را خارج کنید (یا DVD را).
- روشن کنید. دستگاه از دیسک خودش بوت می‌شود.
Restart now برای ماشینی است که فلشش را از قبل خارج کرده‌اید. Shell یک خط فرمان باز می‌کند و به همین صفحه برمی‌گردد.
اگر پس از آن نصب‌کننده دوباره ظاهر شد، ماشین از فلش بوت شده، نه از دیسک، و نصب‌کننده این را به شما می‌گوید (Already installed on ada0). فلش را خارج کنید، یا دیسک را در منوی بوت فرم‌ور انتخاب کنید. روی ماشین UEFI نصب‌کننده از فرم‌ور هم می‌خواهد که در بوت بعدی دیسک جدید را راه بیندازد. این روی بردهایی که در غیر این صورت فلش را ترجیح می‌دهند کمک می‌کند، اما خارج کردن فلش راه مطمئن است.
2.5 حالت‌های دیگر
Other Modes چیدمان دیسک را به نصب‌کننده خود FreeBSD می‌سپارد و سپس دستگاه را روی هر چه آن تولید کرد نصب می‌کند. چهار انتخاب:
| مدخل | برای |
|---|---|
| Auto (ZFS) | چند دیسک به صورت آینه یا RAID-Z، رمزگذاری GELI اختیاری استخر، و اندازه‌گذاری swap. انتخاب دستگاهی که باید از خرابی یک دیسک جان به در ببرد. |
| Auto (UFS) | UFS تک‌دیسک راهنمایی‌شده، همان نتیجه مدخل UFS منوی اصلی با کنترل بیشتر. |
| Manual | ویرایشگر پارتیشن. برای چیدمانی که خودتان تصمیم گرفته‌اید. |
| Shell | یک شل برای پارتیشن‌بندی دستی، سپس بازگشت. |
چیدمان هر چه باشد، خود دستگاه بعداً به همان شیوه نصب می‌شود، و صفحه‌های نهایی رمز و تکمیل همان‌هایی هستند که بالا شرح داده شد.
Auto (UFS) و Manual از ویرایشگر پارتیشن FreeBSD استفاده می‌کنند، که برچسب‌های ZFS سیستم قدیمی را پاک نمی‌کند. نصب‌کننده پیش از آنکه چیزی کپی کند چیدمان نهایی را بررسی می‌کند. اگر برچسب‌های یک استخر قدیمی را پیدا کند، پاک کردن دیسک را پیشنهاد می‌دهد، و شما چیدمان را دوباره روی دیسکی تمیز می‌سازید. Auto (ZFS) برچسب‌های قدیمی را خودش پاک می‌کند.
رمزگذاری هزینه‌ای دارد که باید برایش برنامه‌ریزی کنید. استخر رمزگذاری‌شده با GELI در هر بوت به عبارت عبورش نیاز دارد، تایپ‌شده روی کنسول. دستگاهی در رکی قفل‌شده در شهری دیگر پس از فعال کردن آن دیگر از راه دور قابل راه‌اندازی مجدد نیست.
2.6 اولین بوت
اولین بوت بیش از بوت‌های بعدی کار می‌کند، و بدون پرسیدن انجامش می‌دهد:
- کلیدهای میزبان SSH دستگاه و گواهی TLS خودش را تولید می‌کند.
- رابط‌ها را بالا می‌آورد: آپلینک با DHCP نشانی می‌خواهد؛ رابط داخلی روی
192.168.1.1/24بالا می‌آید. - سرور DHCP را روی رابط داخلی راه می‌اندازد، با اعطای
192.168.1.100–192.168.1.199. - مجموعه قواعد فایروال را می‌سازد و بار می‌کند: شبکه داخلی می‌تواند به اینترنت برسد، ترافیک ناخواسته از آپلینک مسدود می‌شود.
- resolver، سرویس زمان و دیمن مدیریت را راه می‌اندازد.
با یک اعلان ورود روی کنسول تمام می‌شود.
خط Network آن خلاصه درباره راه خروج است. اگر آپلینک از DHCP نشانی نگرفته باشد، می‌گوید no internet route — igc0 got no DHCP lease: کابل آپلینک و سرور DHCP بالادستی را بررسی کنید. پنل همچنان روی رابط داخلی در دسترس است، در نشانی‌ای که خط Web UI نشان می‌دهد.
پس از آن یک دقیقه فرصت بدهید و بعد قضاوت کنید: آخرین سرویس‌ها کمی پس از اولین پاسخ ping شروع می‌شوند.
روی کنسول به عنوان root وارد شوید. روی دستگاهی که از نصب‌کننده نصب شده، رمز همانی است که هنگام نصب تنظیم کردید؛ روی دستگاهی که از ایمیج آماده نوشته شده، zedmos است. منوی کنسول بلافاصله ظاهر می‌شود — که موضوع فصل بعدی است.
به پنل برسید از ماشینی روی شبکه داخلی: https://192.168.1.1/. مرورگرتان درباره گواهی هشدار می‌دهد، چون دستگاه آن را برای خودش صادر کرده است. فعلاً بپذیرید و گواهی را بعداً جایگزین کنید (System → Trust).
2.7 اگر سیستم نصب‌شده بالا نمی‌آید
| آنچه می‌بینید | معنایش | چه باید کرد |
|---|---|---|
| دوباره نصب‌کننده، یا Already installed on ada0 | ماشین از فلش بوت شده، نه از دیسک خودش. | خاموش کنید، فلش را خارج کنید، روشن کنید. یا دیسک را در منوی بوت فرم‌ور انتخاب کنید (F11، F12 یا Esc هنگام روشن شدن؛ روی ماشین‌های UEFI نام مدخل Zedmos است). |
zio_read error: 5، ZFS: i/o error - all block copies unavailable، سپس اعلان OK | دیسک پیش‌تر یک سیستم ZFS داشته و برچسب‌های آن استخر هنوز رویش هستند. بوت‌لودر به جای نصب جدید استخر قدیمی را امتحان می‌کند. نصب‌کننده‌های پیش از 26.10.110 آن‌ها را پاک نمی‌کردند. | با 26.10.110 یا جدیدتر دوباره نصب کنید، که آن‌ها را پاک می‌کند. برای فلش قدیمی‌تر پایین را ببینید. |
سیستم قبلی بالا می‌آید (فایروالی دیگر، اغلب با پیام‌های Bus error یا pager read error) | همان علت، در حالتی که استخر قدیمی هنوز خواندنی بود. تا وقتی اجرا می‌شود، سیستم قدیمی و جدید روی هم می‌نویسند. | با 26.10.110 یا جدیدتر دوباره نصب کنید. به استفاده از سیستم قدیمی ادامه ندهید. |
با نصب‌کننده‌ای قدیمی‌تر از 26.10.110: از فلش بوت کنید، یک خط فرمان باز کنید (در منوی بوت Single user را انتخاب کنید، و وقتی شل می‌خواهد /bin/csh را پاسخ دهید)، سپس برچسب‌های قدیمی را از پارتیشنی که سیستم جدید روی آن نصب می‌شود پاک کنید. در نصب تک‌دیسک، آن پارتیشن چهارم دیسک است. gpart show ada0 آن‌ها را فهرست می‌کند.
# zpool labelclear -f /dev/ada0p4سپس دوباره نصب کنید.